Βρίσκεστε εδώ:Αρχική>>Υγεία>>Η ψυχολογία της διατροφής: Ψυχολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες που επηρεάζουν την πρόσληψη τροφής και την αύξηση του βάρους!
Η ψυχολογία της διατροφής:  Ψυχολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες που επηρεάζουν την πρόσληψη τροφής και την αύξηση του βάρους!
12.03.2019 | 19:23

Η ψυχολογία της διατροφής: Ψυχολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες που επηρεάζουν την πρόσληψη τροφής και την αύξηση του βάρους!

Συντάκτης:  Παναγιώτης Σκαπέτης
Κατηγορία: Υγεία

Γράφει η Φανή Λούγκλου,
ΜΑ Κλινική Ψυχολόγος – Παιδοψυχολόγος

Η κατανάλωση φαγητού αποτελεί μία καθημερινή μας συμπεριφορά που μας ενδιαφέρει όλους.

Όλοι τρώμε, οι περισσότεροι, μάλιστα, το απολαμβάνουμε όμως για μία μερίδα ανθρώπων το φαγητό αποτελεί πηγή προβλημάτων. Τα τελευταία χρόνια έχει παρατηρηθεί μεγάλη αύξηση του ποσοστού της παχυσαρκίας σχεδόν σε όλο τον αναπτυγμένο κόσμο. Στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής τα ποσοστά παχυσαρκίας διπλασιάστηκαν από το 1980 ως το 2010, ενώ στη Μεγάλη Βρετανία τριπλασιάστηκαν (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγεία, 2010). Στην Ελλάδα, τα ποσοστά των παχύσαρκων κυμαίνονται στο 21,9% και των υπέρβαρων στο 51,1% στους ενήλικες και από 7,2% ως 20,7% στα παιδιά και τους εφήβους (Ελληνική Ιατρική Εταιρεία Παχυσαρκίας, 2003).

Τα αυξανόμενα ποσοστά της παχυσαρκίας προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία καθώς έχουν συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη, υπέρτασης και καρδιαγγειακών παθήσεων, σοβαρά προβλήματα υγείας που μπορεί να οδηγήσουν ακόμη και στο θάνατο. Επιπλέον, το κοινωνικό αντίκτυπο της παχυσαρκίας σε μια κοινωνία σχεδόν εμμονική με το αδύνατο σώμα, μπορεί να είναι καταστροφικό για το άτομο που έχει να αντιμετωπίσει την προκατάληψη και τις διακρίσεις. Εξαιτίας όλων αυτών των αρνητικών συνεπειών δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός πως οι περισσότεροι υπέρβαροι και παχύσαρκοι άνθρωποι έχουν προσπαθήσει να χάσουν βάρος με δίαιτα, άσκηση και χειρουργικές επεμβάσεις. Βραχυπρόθεσμα, οδηγούνται σε σημαντική απώλεια βάρους αλλά μακροπρόθεσμα η αποτελεσματικότητα των μεθόδων αυτών μειώνεται ή χάνεται εντελώς. Οι περισσότεροι δυσκολεύονται να κρατήσουν ένα διατροφικό πρόγραμμα για μεγάλο χρονικό διάστημα ή να διατηρήσουν την απώλεια του βάρους (Jeffery et al., 2000, Man et al., 2007). Ποιος είναι ο λόγος όμως που αυξάνεται το βάρος μας; Ποιοι είναι οι παράγοντες που επηρεάζουν αυτή την αύξηση; Η βιολογία και η κληρονομικότητα ασφαλώς παίζουν κάποιο ρόλο. Διαταραχές του μεταβολισμού, ορμονικές δυσλειτουργίες, φαρμακευτικές αγωγές και ασθένειες πολλές φορές συμβάλλουν στην αύξηση του βάρους.

Πρωταρχικός σκοπός της διατροφής είναι να προμηθεύσει τον οργανισμό με την απαραίτητη ενέργεια για να επιβιώσει και να λειτουργήσει. Ο οργανισμός καταναλώνει ενέργεια συνεχώς, η παροχή της όμως είναι διακοπτόμενη (καταναλώνουμε ενέργεια συνεχώς για τη λειτουργία του οργανισμού αλλά δεν τρώμε συνέχεια). Για το λόγο αυτό , ο οργανισμός αποθηκεύει ενέργεια προκειμένου να τη χρησιμοποιήσει ανάμεσα στα γεύματα. Η αποθήκευση γίνεται με τρεις τρόπους: με τη μορφή λίπους (κυρίως), γλυκογόνου και πρωτεΐνης. Οι αλλαγές στο σωματικό βάρος των ενηλίκων είναι κυρίως συνέπεια των μεταβολών του λίπους.

Ευρέως επικρατεί η αντίληψη ότι τρώμε όταν υπάρχει έλλειψη ενέργειας στον οργανισμό. Η αίσθηση πείνας είναι το κίνητρο να καταναλωθεί τροφή, προκειμένου να διορθωθεί αυτή η έλλειψη ενέργειας. Η κατανάλωση συνεχίζεται μέχρι να αποκατασταθούν τα ποσοστά ενέργειας στον οργανισμό και το άτομο να νιώσει κορεσμό. Η άποψη αυτή όμως επικεντρώνεται σε καθαρά βιολογικούς παράγοντες, ενώ αγνοεί σημαντικούς ψυχολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες όπως, προτίμηση σε γεύσεις, κοινωνική επιρροή, μάθηση, συναισθηματική διαχείριση, κτλ. Αν υποθέσουμε ότι τρώμε μόνο όταν έχουν μειωθεί τα ενεργειακά αποθέματα του οργανισμού, και τρώμε τόσο όσο χρειάζεται ούτως ώστε να αποκατασταθούν, τότε γιατί καταναλώνουμε υπερβολικές ποσότητες ενώ ήδη νιώθουμε κορεσμό; Γιατί νιώθουμε «λιγούρες»; Γιατί έχουμε προτίμηση σε γεύσεις (π.χ. αλμυρό ή γλυκό), αφού όλες οι τροφές είναι ίδιες κι έχουν μοναδικό σκοπό να γεμίσουν τα αποθέματα ενέργειας; Γιατί τρώμε ή αρνούμαστε να φάμε όταν νιώθουμε έντονα συναισθήματα, όταν είμαστε μόνοι ή με παρέα; Χωρίς να παραβλέπονται οι βιολογικοί παράγοντες, οι αντίστοιχοι ψυχολογικοί και περιβαλλοντικοί είναι εξίσου σημαντικοί για να κατανοήσουμε τις διατροφικές μας συμπεριφορές. Στους περιβαλλοντικούς παράγοντες περιλαμβάνονται (Hill et al., 2003):

  1. Αύξηση στη διάθεση έτοιμου/γρήγορου φαγητού
  2. Χαμηλότερες τιμές και προσφορές στο γρήγορο φαγητό
  3. Αύξηση στο μέγεθος των μερίδων
  4. Μεγαλύτερη έκθεση σε σνακ
  5. Περισσότερες διαφημίσεις σχετικά με το φαγητό και τα αναψυκτικά
  6. Λιγότερη κίνηση (π.χ. περισσότερη χρήση αυτοκινήτων, ασανσέρ, κυλιόμενων σκαλών κτλ.)
  7. Μεγαλύτερη χρήση οθονών και άρα πιο καθιστική ζωή

Στους ψυχολογικούς παράγοντες περιλαμβάνονται συμπεριφορές, συναισθήματα και σκέψεις που αφορούν στο φαγητό, την κατανάλωσή του και το πώς βλέπουμε το σώμα και τον εαυτό μας (Herman & McFarlane, 1994, Beck, 2010):

  1. Η υπερβολική κατανάλωση τροφών και η αυστηρή νηστεία επηρεάζουν αρνητικά τον μεταβολισμό και την πέψη καθώς ο οργανισμός δε λειτουργεί σωστά.
  2. Όταν επιλέγουμε προπαρασκευασμένα γεύματα, που συνήθως έχουν συντηρητικά και ζάχαρη, πολλά γλυκά και γρήγορο φαγητό μπορεί να μειώνουμε το χρόνο που θα ασχοληθούμε με την παρασκευή γευμάτων, αλλά δε λαμβάνουμε όλα τα θρεπτικά συστατικά. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να πεινάμε γρήγορα, να νιώθουμε κουρασμένοι και χωρίς ενέργεια και να αποζητάμε ξανά παρόμοιες τροφές. Επίσης, θέτουμε την υγεία μας σε κίνδυνο για χοληστερίνη, διαβήτη, κάποιες μορφές καρκίνου, καρδιαγγειακά νοσήματα και κατάθλιψη.
  3. Η ταχύτητα με την οποία τρώμε επηρεάζει σημαντικά την αίσθηση κορεσμού. Η κοινή αντίληψη είναι ότι ο εγκέφαλος χρειάζεται 15 με 20 λεπτά μέχρι να αντιληφθεί ότι το στομάχι έχει δεχτεί αρκετή τροφή. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι, όταν τρώμε γρήγορα, καταναλώνουμε πολύ περισσότερη τροφή μέχρι να στείλει μήνυμα ο εγκέφαλος ότι έχουμε χορτάσει.
  4. Όταν τρώμε ενώ παράλληλα κάνουμε κι άλλες δραστηριότητες (π.χ. βλέπουμε τηλεόραση ή διαβάζουμε), τείνουμε να τρώμε πολύ περισσότερο γιατί δεν δίνουμε σημασία σε αυτό που τρώμε, αφού η προσοχή μας είναι εστιασμένη αλλού.
  5. Αν τρώμε όρθιοι, ή στον καναπέ ή μέσα από τις συσκευασίες πάλι δεν προσέχουμε την ποσότητα και την ποιότητα του φαγητού που καταναλώνουμε. Είναι καλό να καθόμαστε στο τραπέζι, να χρησιμοποιούμε πιάτα και μαχαιροπίρουνα και να απολαμβάνουμε το φαγητό μας.
  6. Εικόνα του σώματος και αυτοπεποίθηση: αν δεν έχουμε αποδεχτεί τον εαυτό μας και αν πιστεύουμε πως σε ότι κάνουμε, τελικά αποτυγχάνουμε, τότε καμία διατροφή δεν θα μας βοηθήσει, ακόμα κι αν την τηρήσουμε πιστά. Η αποδοχή του σώματος καθώς και του σωματότυπού μας δεν είναι απλώς απαραίτητη, είναι ζωτικής σημασίας, γιατί αλλιώς παλεύουμε ενάντια στη φύση μας. Επίσης, η θετική ή αρνητική αξιολόγηση των ικανοτήτων μας και η εμπιστοσύνη που έχουμε στον εαυτό μας θα μας βοηθήσει να διατηρήσουμε μια ισορροπημένη διατροφή, χωρίς πολλές ατασθαλίες.
  7. Μη ρεαλιστικές προσδοκίες: Αν ο στόχος είναι να χάσουμε 10 κιλά σε 10 μέρες, τότε σίγουρα η αυτοπεποίθησή μας θα κατακρημνιστεί, θα εγκαταλείψουμε την προσπάθεια, θα θυμώσουμε και πιθανώς θα ξεσπάσουμε στο φαγητό. Αν δεν αντιληφθούμε ότι δεν υπάρχουν γρήγορες λύσεις και ότι μιλάμε για αλλαγές ζωής, τότε είμαστε καταδικασμένοι να αποτύχουμε. Ένας άλλος μη ρεαλιστικός στόχος είναι η προσπάθεια να μην ενδώσουμε σε κανέναν πειρασμό. Αυτό είναι ανθρωπίνως αδύνατο. Όμως, όταν κάποια στιγμή θα φάμε κάτι παραπάνω, κατηγορούμε τον εαυτό μας ότι δεν είναι αρκετά δυνατός.
  8. Κακή διαχείριση πληροφοριών: θεωρούμε ότι τρώγοντας υπερτροφές ή καταναλώνοντας προϊόντα με χαμηλά λιπαρά, μπορούμε να φάμε μεγαλύτερες ποσότητες. Όταν χάνεται το μέτρο, όλες οι τροφές είναι δυνητικά παχυντικές.
  9. Βραχυπρόθεσμοι στόχοι: Πολλές φορές ακούμε ότι κάποιος ξεκινά δίαιτα γιατί πλησιάζει το καλοκαίρι ή γιατί παντρεύεται και θέλει να είναι κομψός στις φωτογραφίες. Το να αποκτήσουμε υγιείς διατροφικές συνήθειες δεν είναι κάτι περιστασιακό και για όσο χρόνο μας βολεύει. Τι θα γίνει όταν θα περάσει το καλοκαίρι ή όταν θα τελειώσει η φωτογράφιση του γάμου;
  10. Η κακή διαχείριση των συναισθημάτων πολύ συχνά οδηγεί στην υπερφαγία και την κακή διατροφή (γρήγορο φαγητό, ή παράλειψη γευμάτων). Το άγχος, η πλήξη, η θλίψη και ο θυμός πολύ συχνά οδηγούν σε λάθος διατροφικές επιλογές. Όταν βιώνουμε αυτά τα συναισθήματα και δεν τα αντιμετωπίζουμε σωστά, αναζητούμε παρηγοριά στις τροφές (συναισθηματική υπερφαγία). Αν δεν επιλύσουμε τα προβλήματα διάθεσης και δεν μάθουμε να διαχειριζόμαστε τα συναισθήματά μας, πιθανώς να πάρουμε βάρος και να δυσκολευτούμε πολύ να το χάσουμε.
  11. Το φαγητό ως εχθρός: πολύ συχνά νιώθουμε τύψεις επειδή καταναλώσαμε κάτι που ήταν πολύ νόστιμο ή το θέλαμε πολύ. Δεν απολαμβάνουμε την τροφή μας, και τις παρασπονδίες μας, αντιθέτως νιώθουμε ενοχές και τιμωρούμαστε καταναλώνοντας περισσότερο.

Συμπεραίνουμε επομένως ότι στη διατροφή και στη διατήρηση του βάρους σε υγιή επίπεδα, χρειάζεται να υπάρχει μια γενικότερη ισορροπία στη ζωή και στο περιβάλλον μας. Το φαγητό και η κατανάλωσή του δεν είναι ανεξάρτητα από την υπόλοιπη ζωή μας. Συνδέονται με τα συναισθήματά μας, τις σκέψεις μας, την καθημερινότητά μας, τις σχέσεις μας και το πώς βλέπουμε τον εαυτό μας. Όταν λοιπόν παίρνουμε βάρος, χρειάζεται να αναζητήσουμε με ειλικρίνεια τις αιτίες και ίσως να ζητήσουμε βοήθεια στην αντιμετώπισή τους.

gunaika banner new

youtube channel

Πώς χαρακτηρίζετε τους χειρισμούς της ελληνικής κυβέρνησης στο θέμα των Ελλήνων στρατιωτικών που κρατούνται στην Τουρκία;

Θετικούς(8.5%)
Αρνητικούς(80.9%)
Δεν ξέρω / Δεν απαντώ(10.6%)
Συνολικές ψήφοι: 47
Η ψηφοφορία για αυτό το δημοψήφισμα έχει λήξει ενεργό: Απριλίου 27, 2018