Οι ιστορικές πληροφορίες που συνοδεύουν το μνημείο αλιεύθηκαν από το προσωπικό προφίλ της Λημνιάς συγγραφέως Βαρβάρας Βαγιάκου-Βλαχοπούλου (σε καταγραφή της Ευαγγελίας Χ. Λιάπη):
-
Το βυζαντινό παρελθόν: Στη θέση του σημερινού ναού της Ευαγγελίστριας άκμαζε κατά τους βυζαντινούς χρόνους το μετόχι της Μονής Κουτλουμουσίου. Σήμερα, το μόνο που διασώζεται από την αρχική μονή είναι το ιερό του ναού μαζί με την Αγία Τράπεζα, που λειτουργεί ως παρεκκλήσι.
-
Το ολοκαύτωμα και η παγίδα: Το μετόχι πυρπολήθηκε από τους Τούρκους και επτά μοναχοί βρήκαν τραγικό θάνατο. Αφορμή στάθηκε ο εντοπισμός νεκρών Τούρκων αξιωματικών μέσα στο πηγάδι της μονής. Όπως κατήγγειλαν στο Άγιο Όρος οι δύο διασωθέντες μοναχοί, το έγκλημα είχαν διαπράξει περίοικοι με τους οποίους είχαν προστριβές, προκειμένου να ενοχοποιηθεί η αδελφότητα και να οικειοποιηθούν τη μοναστηριακή περιουσία.
-
Ο αφορισμός: Σε απάντηση της σφαγής, η Μονή Κουτλουμουσίου έθεσε ολόκληρο τον Μούδρο υπό αφορισμό, ο οποίος διαβαζόταν κάθε Μεγάλη Παρασκευή. Το βαρύ αυτό επιτίμιο ήρθη τελικά αιώνες μετά, στις 23 Αυγούστου του 2001.
https://mail.limnosfm100.gr/limnos/item/88663-moydros-i-agia-marina-tou-moydrou-zontanepse-ksana-meta-apo-xronia.html#sigProId9f5e1fc3a3
